ગરીબનો ન્યાય – અકબર બીરબલ કથા | Gujarati Akbar Birbal Story

એક દિવસ અકબર અને બીરબલ ફરવા નિકળ્યા. ફરતાં ફરતાં અકબરે બીરબલને કહ્યું, બીરબલ તું ખૂબ ચતુર છે. મારા માટે તું ખૂબ કામનો માણસ છે, પણ મને થાય છે કે કોઈ વાર તારો વાંક હોય તો, મારે તને તે દિવસે સજા કરવી પડશે તો?
બીરબલે કહ્યું, હજુર! જેનો વાંક થયો હોય તેને સજા તો થવી જ જોઇએ. પણ જો કોઈ દિવસ મારો વાંક થયો હોય તો હું કહું એની પાસે મારો ન્યાય કરાવજો. અકબરે કહ્યું, ભલે.

એક વાર કોઈ બાબતમાં અકબરને બીરબલનો વાંક દેખાયો, અકબર ખૂબ ગુસ્સે થયાં. એણે બીરબલને કહ્યું આજે તારો વાંક થયો છે. મારે તને આકરી સજા કરવી પડશે. બીરબલે અકબરને આપેલું વચન યાદ દેવડાવ્યું. અકબર કહે ઠીક છે, તું મને કહે તેની પાસે તારો ન્યાય કરાવું.
બીરબલે કહ્યું શહેરનાં છેવાડે ગરીબોના થોડા ઝુંપડા છે ત્યાંથી પાંચ માણસોને બોલાવો. તેઓ મારો ન્યાય કરશે.
અકબર કહે કે એ લોકોને વળી ન્યાયમાં શું ખબર પડે?

બીરબલ કહે, હજુર! વચન એટલે વચન. હું કહું એમની પાસે જ તમારે મારો ન્યાય કરાવવો જોઈએ.
અકબરે સિપાઈઓને દોડાવ્યાં. પાંચ માણસો ધ્રૂજતા ધ્રૂજતા દરબારમાં આવ્યાં. તેઓ હાથ જોડીને ઉભા હતા. તેઓએ માત્ર ટૂંકી પોતડીઓ જ પહેરેલી હતી. પગમાં તો પગરખા પણ ન હતાં. બાલ-દાઢી તો કોણ જાણે ક્યારે કપાવ્યાં હશે! દરબારીઓ તો આ કંગાલોના દેદાર જોઈને માંડ માંડ હસવું રોકી શકયાં.
અકબરે તેમને બીરબલનાં વાંક વિશે કહ્યું અને બીરબલને સજા કરવાની છે એવું પણ કહ્યું. એમાંથી એક કહે, હજૂર અમને શા માટે આવું કામ આપો છો? જવા દો ને, અમને આવું બધું ન આવડે. પણ બાદશાહે તેમને હુકમ કર્યોં એટલે આથી નછૂટકે પાંચેય જણા ન્યાય કરવાં બેઠાં. એમની વચ્ચે પરસ્પર વાતચીત શરૂ થઈ.

પહેલાએ કહ્યું- બીરબલ આજે બરાબરનો હાથમાં આવ્યો છે, બેટાને એવો દંડ કરીએ કે બરાબર યાદ રહી જાય! બીજો કહે હા, હા, બરાબર છે, શહેર આખામાં વટ મારતો ફરે છે, દસ વીશુંનો દંડ ફટકારી દો. ભરતાં ભરતાં એ થાકી જશે.
ત્રીજો કહે, નકામી વાતો ના કરો, કાંક ન્યાય જેવું તો લાગવું જોઈએ ને? એમ કરો, પાંચ વીશુંનો દંડ ફટકારી દો. એય બહુ થઈ જશે.
ચોથો બોલ્યો અરે ભાઇ રે’વા દો, પાંચ વીશું તો એણે આખા જીવનમાં નહીં જોયા હોય. ત્રણ વીશું જ ઠીક રહેશે.
પાંચમો કહે, અલ્યાં શીદને કોઈના બાયડી ને છોકરાની હાય લો છો, બચાડા ભૂખે મરી જશે.
પહેલો ફરીથી બોલ્યો લ્યાં કંઈક સમજો તો ખરા! બીરબલ તો મોટું માણસ છે, દંડ પણ એવો મોટો જ કરાય ને!

બીજો કહે કે જો ભાઈઓ, હવે લાંબું ચોડું કરવામાં કોઈ ફાયદો નથી. આપણે પાંચ વીશું દંડ કરીએ. એ આપણને જીંદગીભર યાદ રાખશે.
નક્કી કરીને પાંચેય જણાં અકબર પાસે આવ્યાં. પછી કહ્યું બીરબલ તમારો ખાસ માણસ છે છતાં મન કઠણ કરીને અમારે પાંચ વીશું જેટલો આકરો દંડ કરવો પડે છે. બિચારો દંડની રકમ એક સાથે ન ભરી શકે તો એમને હપ્તા બાંધી આપજો.
આમ ગરીબ માણસો પોતાના ગજા પ્રમાણે બીરબલનો ન્યાય કરીને જતાં રહ્યાં. અકબરે બીરબલને પૂછયું બીરબલ આ પાંચ વીશું એટલે કેટલા? બીરબલે જવાબ આપ્યો, સો.
અકબરને આ સાંભળી હસવું આવી ગયું. એણે બીરબલનો પાંચ વીશુંનો દંડ પણ માફ કરી દીધો.